بازار فیلترشکن ها زیر ذره بین

به گزارش عاشق وب به نقل از خبر آنلاین، بر مبنای اظهارات رسمی سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نرخ استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ در بین کاربران اینترنت ایران به ۸۳ درصد رسیده است. با عنایت به این که جمعیت کاربران اینترنت کشور بین ۷۳ تا ۷۵ میلیون نفر برآورد می شود، این آمار نشان میدهد که حدود ۶۰ تا ۶۲ میلیون ایرانی برای دسترسی به بخشی از خدمات اینترنتی از VPN یا سایر ابزارهای مشابه استفاده می نمایند.
این یعنی تعداد کاربران فیلترشکن در ایران از جمعیت خیلی از کشورهای توسعه یافته مانند کره جنوبی، اسپانیا یا ایتالیا نیز بیشتر است.
بازاری که ماهانه نزدیک به ۳.۸ همت گردش مالی دارد مهم ترین اثر اقتصادی فیلترینگ، ایجاد بازار فروش VPN است. باآنکه این بازار به سبب ماهیت غیررسمی خود آمار شفافی ندارد، اما بر مبنای برآوردهای پخش شده، در شرایط فعلی حدود ۳۰ درصد کاربران اینترنت از نسخه های پولی ابزارهای عبور از فیلترینگ استفاده می کنند؛ یعنی نزدیک به ۲۲ میلیون نفر. با درنظر گرفتن میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به 3000 و ۸۰۰ میلیارد تومان در ماه (حدود ۳.۷ همت) می رسد.
به بیان دیگر، کاربران ایرانی سالانه ده ها هزار میلیارد تومان برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت هزینه می کنند؛ بازاری که بخش زیادی از آن خارج از هرگونه نظارت مالیاتی یا آماری فعالیت می کند.
فیلترینگ فقط VPN نمی فروشد؛ مصرف اینترنت را هم افزایش می دهد هزینه اقتصادی فیلترینگ تنها به خرید اشتراک VPN محدود نمی شود.
کارشناسان فناوری اطلاعات باور دارند استفاده مداوم از VPN سبب می شود بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از ترافیک اینترنت کاربران صرف فرایند رمزنگاری و انتقال داده شود؛ مصرفی که در حالت عادی وجود نداشت. در عمل، روشن بودن دائمی VPN سبب می شود کاربران برای انجام همان فعالیتهای روزمره، حجم اینترنت بیشتری مصرف کنند و هزینه بالاتری بپردازند.
این موضوع یکی از علل بالاتر بودن مصرف اینترنت همراه در ایران نسبت به میانگین جهانی عنوان می شود. طبق آمار اپراتورها، متوسط مصرف ماهانه اینترنت همراه در ایران به ۱۶ تا ۱۸ گیگابایت رسیده؛ در حالیکه میانگین جهانی حدود ۱۵ گیگابایت است.
آیا پلت فرم های داخلی برنده شدند؟ یکی از اهداف اعلام شده فیلترینگ، افزایش سهم پیام رسان ها و رسانه های اجتماعی داخلی بود. هرچند برخی پلت فرم های بومی در مقاطع مختلف رشد نصب و افزایش کاربران را تجربه کردند، اما آمارهای رسمی و نظرسنجی ها نشان میدهد بخش بزرگی از کاربران بازهم از پلت فرم های خارجی استفاده می نمایند و تنها مسیر دسترسی آنها تغییر کرده است.
درنتیجه، خیلی از کارشناسان باور دارند افزایش تعداد نصب، الزاماً به مفهوم موفقیت اقتصادی پایدار یا مهاجرت واقعی کاربران به خدمات داخلی نیست.
در مقابل، اقتصاد دیجیتال بیشترین هزینه را پرداخت کرده است. فروشگاه های اینترنتی با کاهش فروش رو به رو شده اند، تولیدکنندگان محتوا بخشی از درآمد خودرا از دست داده اند، هزینه تبلیغات بالا رفته و خیلی از شرکتها برای حفظ ارتباط با مشتریان خارجی ملزم به پرداخت هزینه های اضافی شده اند.
از طرفی، توسعه دهندگان نرم افزار و شرکتهای فناوری نیز برای دسترسی به ابزارهای بین المللی، مخازن کد، خدمات ابری و پلت فرم های توسعه نرم افزار ناچار به استفاده از VPN و ابزارهای جایگزین هستند؛ موضوعی که هزینه تولید را افزایش داده و راندمان را می کاهد.
هزینه ای که در هیچ آماری دیده نمی شود بخش مهمی از هزینه فیلترینگ اصلاً در گزارشهای اقتصادی ثبت نمی گردد. خیلی از شرکتها مجبور شده اند VPN سازمانی تهیه کنند، چند مسیر اینترنتی مختلف در اختیار داشته باشند، ابزارهای جایگزین خریداری کنند و زمان بیشتری برای انجام ساده ترین فعالیتهای روزمره صرف کنند.
این هزینه های پنهان باآنکه در آمارهای رسمی دیده نمی شوند، اما در نهایت راندمان نیروی کار و سرعت فعالیت اقتصاد دیجیتال را کم می کنند.
کنشگران حوزه فناوری می گویند محدودیت دسترسی به سرویس ها و ابزارهای بین المللی، همکاری با کمپانی های خارجی را دشوارتر کرده و انگیزه بخشی از متخصصان برای مهاجرت را افزایش داده است. البته کارشناسان تاکید می کنند مهاجرت نیروی انسانی پدیده ای چندعاملی است و نمی توان آنرا تنها به فیلترینگ نسبت داد، اما محدودیت های اینترنتی یکی از عوامل اثرگذار در این روند به حساب می آید.
شاید مهم ترین خاصیت اقتصاد فیلترینگ، نبود شفافیت باشد. معلوم نیست چه کسانی بازیگران اصلی بازار فروش VPN هستند، سهم فروشندگان داخلی، واسطه ها و کمپانی های خارجی از این گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی چقدر است. در چنین شرایطی، حتی برآورد ارزش این بازار نیز در گزارشهای مختلف با اختلاف قابل توجهی همراه می باشد.
داده های موجود نشان میدهد فیلترینگ تنها به محدودسازی دسترسی کاربران ختم نشده، بلکه زنجیره ای از هزینه ها و منافع اقتصادی بوجود آورده است. از یک سو، بازاری چند هزار میلیارد تومانی برای فروش ابزارهای عبور از محدودیت و خدمات زیرساختی شکل گرفته و از طرفی، کاربران، کسب و کارها و اقتصاد دیجیتال با افزایش هزینه، افت راندمان و از دست رفتن بخشی از موقعیت های اقتصادی رو به رو شده اند. با این حال، به سبب نبود آمار رسمی و شفاف، هنوز پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد که چه کسانی بیشترین سهم را از «اقتصاد پنهان فیلترینگ» می برند و این چرخه مالی دقیقاً چه طور توزیع می شود.

منبع: عاشق وب